Station Den Bosch opende in 1865 als knooppunt op de Staatsspoorlijn Utrecht - Boxtel. Sindsdien is het gebouw drie keer ingrijpend veranderd: na de Tweede Wereldoorlog opnieuw opgebouwd, in de jaren tachtig uitgebreid en in 1995-1998 grotendeels vervangen door het ontwerp van architect Sjoerd Soeters. Een fototour door de archieven laat zien hoe het stationsplein, de hal en de perrons elkaar opvolgden. Hieronder een chronologisch overzicht van de belangrijkste momenten en wat er nog van te zien is.
1865-1900: het eerste stationsgebouw
Op archieffoto's uit de late 19e eeuw is het oorspronkelijke gebouw zichtbaar: een symmetrisch bakstenen pand met centrale entree en lage zijvleugels. Het station was een Staatsspoorwerk en bediende reizigers naar Utrecht (geopend 1869), Tilburg (1881) en Nijmegen (later). Het Stationsplein was destijds nog een open zandvlakte zonder bebouwing aan de overzijde. Voor de geschiedenis van het oorspronkelijke gebouw, lees geschiedenis van Station Den Bosch (1865).
Wat is er nog van te zien?
Niets meer in directe vorm. Het oude gebouw is in 1944 verwoest tijdens de bevrijdingsstrijd. Wel verwijst de huidige luifel boven het bordes naar de poortvormige entree van het oorspronkelijke ontwerp.
1900-1944: groei en spoorwegknooppunt
Foto's uit het Interbellum tonen een drukker plein met paardentrams, ansichtkaartverkoop en eerste auto's. Het stationsgebouw werd in deze periode meermaals uitgebreid met een aparte vleugel voor goederenvervoer en perronoverkappingen. Op een foto uit 1932 zie je de stationsklok boven de hoofdingang en het bordes met dubbele trap.
De Tweede Wereldoorlog
Tijdens de bevrijding van Den Bosch (oktober 1944) liep het station zware schade op door beschieting en sabotage. Foto's uit november 1944 laten een uitgebrand stationsgebouw zien, met enkel de buitenmuren en de stationsklok overeind. Lees meer in Station Den Bosch in de Tweede Wereldoorlog.
1950-1990: de wederopbouw-stijl
Het herbouwde station uit de jaren vijftig had een sobere wederopbouw-architectuur: rechte lijnen, beton en grote vensters. Foto's uit 1958 tonen de nieuwe stationshal met losse loketten van de Nederlandse Spoorwegen en een open zithoek. In de jaren zeventig werden de eerste rolbanden geinstalleerd en kwam er een ondergrondse fietsenstalling.
De rangeerterrein-foto's
Naast het station lag tot eind jaren tachtig een uitgebreid rangeerterrein. Op luchtfoto's uit 1985 zie je goederenwagons en stoomzuilen tot waar nu de Paleiskwartier staat. Dat hele gebied is na 1990 herontwikkeld tot kantorenwijk.
Vergelijkingstabel: 1900, 1950, 1990, 2026
| Element | 1900 | 1950 | 1990 | 2026 |
|---|---|---|---|---|
| Stationsgebouw | Bakstenen, symmetrisch | Wederopbouw, betonblok | Uitgebreid wederopbouw | Glas-en-staal Soeters |
| Aantal perrons | 3 | 4 | 5 | 7 |
| Stationsplein | Open vlakte | Pleinparkeerplaats | Bushalte rommelig | Verkeersluw, fietsplein |
| Fietsenstalling | Geen | Bovengronds | Ondergronds eerste | Bewaakt 5500 plekken |
| Treinen per uur | circa 2 | circa 4 | circa 8 | circa 16 |
| Reizigers per dag | circa 2.000 | circa 8.000 | circa 25.000 | circa 60.000 |
1995-1998: de transformatie van Sjoerd Soeters
De huidige stationshal werd ontworpen door architect Sjoerd Soeters en voltooid in 1998. Karakteristiek zijn de gebogen daken die wel zijn vergeleken met de welving van een treinwagon, het lichte staal en de grote glasvlakken. Foto's van de bouwfase 1995-1996 laten zien hoe het oude wederopbouw-station gefaseerd werd afgebroken terwijl de treindienst bleef rijden. Achtergrond hierover lees je in de verbouwing 1995-1998 en in architect en bouwstijl.
Wat verdween, wat bleef
- Verdwenen: de oude stationsklok in de hal, het rangeerterrein, de losse NS-loketten in houten kasten.
- Verdwenen: de gietijzeren perronoverkapping uit 1900, vervangen door een staal-glas-constructie.
- Bewaard: de spoorlijn-richtingen op de oorspronkelijke locatie, de blauwgele NS-borden, het Stationsplein-adres (Stationsplein 1, 5211 AP).
- Nieuw: de fietsenstalling onder het station (1998), de winkelstrip met AH to go en AKO, de digitale DRIS-zuilen.
2000-2026: digitale tijdperk
Tussen 2000 en 2026 veranderde het station vooral van binnen: papieren plaatsbewijzen verdwenen ten gunste van de ov-chipkaart (2009) en later OVpay (2023). De grote bewaakte fietsenstalling werd uitgebreid tot circa 5500 plekken. Buiten kreeg het Stationsplein in 2018 een opknapbeurt waarbij de bus- en taxistandplaats werden gescheiden. Voor de actuele indeling, zie plattegrond Station Den Bosch.
Foto-archieven en tentoonstellingen
De grootste verzameling historische foto's is online te zien bij het Stadsarchief 's-Hertogenbosch (gratis te raadplegen) en bij het Spoorwegmuseum Utrecht. In het station hangen op de hal en op perron 3 een paar grote ingelijste foto's uit de jaren vijftig en zeventig, als visuele referentie voor reizigers.
Drie iconische plekken om te vergelijken
Wie zelf de toen-en-nu-vergelijking wil maken, kan op deze drie plekken stilstaan en oude foto's naast de huidige situatie houden:
- Het bordes aan het Stationsplein. Op een ansichtkaart uit 1910 staan dames met parasol en een rij koetsen; vandaag rijden er taxi's en pendelbussen, maar de poortwerking van de luifel komt verrassend goed overeen.
- Perron 3. Foto's uit 1958 tonen reizigers met hoeden en koffers van karton; de gietijzeren overkapping is in 1998 vervangen, maar de positie van het perron en de richting naar Utrecht is identiek gebleven.
- De Stationsweg richting Visstraat. Hier zie je op archieffoto's nog tramrails in de straat; de wandelroute naar het centrum loopt hetzelfde, alleen de winkels langs de route zijn allemaal anders. Lees meer in centrum Den Bosch vanaf het station.
Veelgestelde vragen
Wanneer opende Station Den Bosch?
Het eerste stationsgebouw opende in 1865 op de Staatsspoorlijn Utrecht - Boxtel.
Wie ontwierp het huidige station?
Architect Sjoerd Soeters tekende voor de verbouwing van 1995-1998, met de kenmerkende gebogen glas-en-staaldaken.
Is er nog iets van het oude station over?
Het originele 19e-eeuwse gebouw werd in 1944 vrijwel volledig verwoest. Van het wederopbouwstation uit 1950 zijn na de verbouwing 1998 ook geen substantiele resten meer over.
Waar vind ik historische foto's?
Het Stadsarchief 's-Hertogenbosch heeft een gratis online beeldbank, en het Spoorwegmuseum in Utrecht bewaart spoorse foto-archieven.
Hangen er oude foto's in het station zelf?
Ja, op de stationshal en perron 3 hangen enkele ingelijste reproducties uit de jaren vijftig en zeventig.
Wat is er gebeurd met het rangeerterrein?
Vanaf 1990 is het rangeerterrein westelijk van het station herontwikkeld tot het Paleiskwartier, een kantoren- en woonwijk.
