Tussen 1995 en 1998 onderging Station 's-Hertogenbosch een ingrijpende vernieuwing onder leiding van architect Sjoerd Soeters. Het oude, donkere stationsgebouw uit de naoorlogse periode werd gesloopt en vervangen door een lichte stationshal met glas, staal, en kenmerkende gebogen daken die het station tot vandaag herkenbaar maken. De verbouwing was onderdeel van een grotere stedelijke transformatie waarbij ook het Paleiskwartier aan de achterzijde van de sporen werd ontwikkeld. Hieronder leest u over het ontwerp, de bouwfasen, de discussies rond het project en wat er precies veranderde voor de reiziger.
Aanleiding voor de verbouwing
Eind jaren 80 was duidelijk dat het bestaande stationsgebouw, een functioneel naoorlogs ontwerp ter vervanging van het door bombardementen beschadigde 19e-eeuwse station, niet meer voldeed. Reizigersaantallen groeiden snel, de logistiek tussen perrons en hal liep vast en de stad wilde het station beter koppelen aan de nieuwe wijken aan de westzijde, vooral het toen nog onontwikkelde Paleiskwartier. NS Vastgoed (toen NS Stations Vastgoed) en de gemeente 's-Hertogenbosch besloten gezamenlijk een nieuw stationscomplex te realiseren in plaats van een renovatie.
De keuze voor Sjoerd Soeters
Sjoerd Soeters was in de jaren 90 een gevierd architect van postmoderne projecten met aandacht voor stedelijke context. Zijn ontwerp koos voor een station als poort tussen twee stadsdelen: aan de Stationspleinzijde een feestelijke entree richting het historische centrum, aan de Paleiskwartier-zijde een uitnodiging naar de nieuwe wijk in ontwikkeling. Het station moest niet alleen efficient zijn, maar ook een stedenbouwkundig statement.
Het ontwerp: glas, staal en gebogen daken
Het ontwerp van Soeters wordt gekenmerkt door:
- Een lichte centrale hal met grote glazen gevels, waardoor daglicht diep binnenkomt
- Gebogen daken boven de perrons en de hal, beeldbepalend vanaf de Stationsweg
- Een doorlopende passage onder de sporen die centrum en Paleiskwartier verbindt voor voetgangers en fietsers
- Verhoogde perrons met liften en roltrappen aan beide zijden
- Een fietsenstalling onder het station, een novum dat in andere steden later werd gekopieerd
- Een commerciele plint met ruimte voor horeca en winkels in de hal
Het kleurenpalet was bewust ingetogen: lichte staaltinten, donkergrijs en pasteltinten in de afwerking. De gebogen dakvormen verwezen subtiel naar treindaken uit de begintijd van de spoorwegen.
Bouwfasen 1995-1998
| Jaar | Mijlpaal |
|---|---|
| 1992-1994 | Voorbereiding, ontwerpcompetitie, definitief ontwerp Soeters |
| 1995 | Start sloop oude stationsgebouw, tijdelijke hal in gebruik |
| 1996 | Aanleg fundering, perronverhogingen, eerste staalconstructie |
| 1997 | Plaatsing daken en glasgevels, afbouw passage |
| 1998 | Officiele opening nieuwe stationshal en passage |
De bouw vond plaats terwijl het station volop in gebruik bleef. NS en aannemer werkten in fasen om treinverkeer doorgang te laten vinden. Reizigers liepen tijdens de bouw door tijdelijke gangen en steigers.
Reacties en kritiek
Het nieuwe station kreeg overwegend positieve recensies in vakbladen als de Architect en Bouwwereld. Recensenten prezen de ruimtelijkheid van de hal, de natuurlijke daglichtinval en de manier waarop het ontwerp het centrum en het Paleiskwartier samenbond. Kritiek was er op de relatief sobere materiaalkeuze in de afwerking en op het feit dat sommige hoeken slechte zichtlijnen hadden voor sociale veiligheid in de avonduren. In de jaren na de oplevering werd de verlichting in de passage daarom verbeterd.
Erkenning
Het station werd in de jaren na oplevering geregeld genoemd in lijsten van vernieuwende stationsarchitectuur uit de jaren 90, samen met onder andere Schiphol Plaza en Rotterdam Blaak. Een formele monumentenstatus heeft het station niet, omdat de leeftijd daarvoor te beperkt is. Erfgoed Brabant volgt het gebouw als jongere bouwkunst.
Wat veranderde voor de reiziger?
De zichtbare veranderingen voor reizigers waren groot:
- Snellere doorstroming. De ruime hal en bredere passage maakten kruisende reizigersstromen overzichtelijker.
- Toegankelijkheid. Liften naar elk perron maakten het station bruikbaar voor mensen met een rolstoel, ouders met kinderwagens en reizigers met grote bagage. Lees meer in Mindervaliden Station Den Bosch.
- Fietsenstalling onder het station. Een grote bewaakte stalling werd direct onder de sporen geintegreerd, beschreven in Fietsenstalling Station Den Bosch.
- Verbinding met Paleiskwartier. De passage opende een geheel nieuwe loop- en fietsroute naar de westzijde van het spoor.
- Meer winkels en horeca in de hal: een Kiosk, AKO en later een AH to go en Starbucks. Meer in Horeca op Station Den Bosch.
Het station in de stedelijke context
De verbouwing 1995-1998 paste binnen een grotere ambitie van 's-Hertogenbosch om de stationsomgeving op te waarderen. In de jaren erna volgden onder andere het Paleiskwartier (kantoren en woningen achter het spoor), nieuwe verbindingen voor fietsers en voetgangers, en een vernieuwd Stationsplein. Wie de geschiedenis van het station verder wil verkennen leest Geschiedenis Station Den Bosch: opening 1865 en groei en Architect en bouwstijl van het oude Station Den Bosch.
Veelgestelde vragen
Wie is de architect van het huidige Station Den Bosch?
De grote verbouwing van 1995 tot 1998 werd ontworpen door architect Sjoerd Soeters, in opdracht van NS Stations Vastgoed en de gemeente 's-Hertogenbosch.
Is het oude stationsgebouw helemaal gesloopt?
Ja. Het naoorlogse stationsgebouw dat tot midden jaren 90 in gebruik was, is volledig gesloopt om plaats te maken voor de huidige stationshal. Het 19e-eeuwse station ervoor was al eerder, deels door oorlogsschade, verdwenen.
Heeft Station Den Bosch monumentenstatus?
Het huidige stationsgebouw heeft geen rijksmonumentenstatus. Het is daarvoor te jong (jonger dan vijftig jaar). Erfgoed Brabant volgt het wel als interessante jongere bouwkunst.
Waarom heeft het station gebogen daken?
De gebogen daken zijn een ontwerpkeuze van Soeters. Ze verwijzen subtiel naar treindaken uit de begintijd van de spoorwegen en geven het station een herkenbaar silhouet vanaf de Stationsweg en het Paleiskwartier.
Wanneer werd het nieuwe station officieel geopend?
De nieuwe stationshal en passage werden in 1998 officieel geopend. De bouwwerkzaamheden begonnen in 1995, en de tijdelijke hal was tussen 1995 en 1998 in gebruik tijdens de bouw.
Bleven er treinen rijden tijdens de verbouwing?
Ja. De verbouwing werd in fasen uitgevoerd zodat het treinverkeer doorgang kon vinden. Reizigers liepen door tijdelijke voorzieningen en steigers.
